Category Archives: Health Tips

गर्भावस्थामा मदिरा पिउँदा के हुन्छ ?

गर्भावस्थामा मदिरा पिउँदा के हुन्छ ?

गर्भवतीले सेवन गर्ने खानेकुरा, गर्ने व्यवहार, भोग्ने दिनचर्या, सोच्ने शैली सबैको प्रभाव गर्भको बच्चामा पर्छ । त्यसैले जब गर्भ रहन्छ, खानपान र जीवनशैलीमा सतर्कता अपनाउनै पर्छ ।

गर्भावस्थामा स्वस्थ र सन्तुलित खानपान गर्नुपर्छ । गर्भावस्थामा मदिरा सेवन गर्नु हुँदैन । गर्भावस्थामा आमाले खाने खानेकुराले गर्भको बच्चाको विकासमा प्रभाव पार्छ ।

गर्भको बच्चालाई मदिराको असर

गर्भावस्थामा मदिरापान गर्दा गर्भको बच्चामा प्रत्यक्ष असर गर्छ । यो बेला आमाबाट सालमार्फत बच्चाले जति पनि पौष्टिक तत्त्व पाउनुपर्ने हो मदिरापान गर्ने आमाबाट त्यति पौष्टिक तत्त्व प्राप्त गर्न सक्दैन । मदिरापानले सालको नलीलाई साँघुरो बनाउँछ । जसले गर्दा सालमार्फत बच्चामा अक्सिजन, पौष्टिक तत्त्वहरू पुग्न पाउँदैन र बच्चाको विकास राम्ररी हुन पाउँदैन ।

गर्भावस्थामा मदिरापान गर्दा बच्चाको शारीरिक तथा मानसिक विकास राम्ररी नहुने, समयभन्दा अगाडि नै बच्चा डेलिभरी हुने जस्ता समस्या देखा पर्छन् । कुनै बच्चाको टाउको ठूलो र शरीर चाहिं सानो हुने समस्या पनि हुन्छ ।

बच्चामा देखिन सक्छ मानसिक विकार

आमाले रक्सी पिउँदा गर्भको बच्चाको मानसिक विकासमा पनि केही न केही असर गर्छ । बच्चा जन्मिने बित्तिकै नरुने, अलि सुस्त हुने, पछि कुनै कुरामा एकाग्र नहुनेजस्ता समस्या देखिन्छन् । जन्मिने बित्तिकै समस्या नदेखिएका बच्चा पछि एकोहोरो हुने, सुस्त हुने हुन सक्छ ।

पटक्कै पिउन हुन्न

गर्भावस्थामा रक्सी पटक्कै नपिएको राम्रो हो । यसले आमा र बच्चा दुवैको स्वास्थ्यमा असर गर्न सक्ने भएकाले रक्सी, चुरोट नपिउनु नै उचित हुन्छ ।

गर्भावस्थामा चुरोट खाँदा चाहिं गर्भको बच्चामा के कस्तो हानि पुग्न सक्छ ?

चुरोटमा निकोटिनको मात्रा धेरै हुन्छ र त्यो निकोटिनले रक्तनलीहरूलाई ब्लक गर्छ र बच्चाको विकासको लागि चाहिने सम्पूर्ण कुराहरू बच्चासम्म पुग्दैन, त्यसपछि बच्चाको विकास पनि राम्ररी हुन पाउँदैन ।

गर्भावस्थामा आफूखुसी एन्टिबायोटिक खानै हुन्न

गर्भावस्थामा कुनै समस्या भएर चिकित्सकको सल्लाह लिएर कुनै पनि औषधि तथा एन्टिबायोटिकको सेवन गरेको छ भने असर गर्दैन । तर आफूखुसी एन्टिबायोटिकको सेवन गर्दा भने बच्चाको विकास राम्ररी नहुने, मुटुमा समस्या देखा पर्ने, कानको हड्डी कमजोर हुने, आँखा कमजोर हुने लगायत समस्या देखा पर्छन् ।

आमाको खानाअनुसार शिशुको विकास

गर्भमा रहेको शिशुले आफ्नो आमाले खाएको खानाबाट नै पौष्टिक तत्त्व पाएर हुर्कन्छन् । गर्भधारणदेखि नै आमाले दिनहुँ खाने साविक खानाका साथै एकपटक थप पौष्टिक तथा सन्तुलित खाना खानुपर्छ ।

आमाले खानाबाट सम्पूर्ण पौष्टिक तत्त्वहरू पाएर नै बच्चाको मेरुदण्ड, स्नायु र मस्तिष्क लगायत सम्पूर्ण अंगको विकास हुने भएकाले आमाले खानपानमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ ।

गर्भावस्थामा घरमा बनेको ताजा र स्वास्थ्यकर खानेकुरा खानुपर्छ । जंकफुड त यो बेला खानै हुँदैन । यस्ता खानेकुराले पोषणको मात्रा कम हुन्छ र आमा बच्चा दुवैको स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर गर्न सक्छ । गर्भवती अवस्थामा प्याकेट फुड, जंकफुड र रसायनयुक्त खानेकुरा खाँदा त्यसमा भएको रसायनले बच्चालाई असर गर्न सक्छ ।

फलफूलमा मेवा र टिमुर पनि गर्भवतीले नखाएको राम्रो हो, यसले पनि बच्चाको स्वास्थ्यमा असर गर्छ ।

गर्भावस्थामा कस्तो खानपान जरुरी ?

गर्भावस्थामा सन्तुलित र स्वास्थ्य आहार महत्त्वपूर्ण हुन्छ । गर्भवती महिलाले बाहिर होटल– रेस्टुरेन्टको भन्दा पनि घरमै बनेको खानेकुरा खानुपर्छ । पर्याप्त मात्रामा सब्जी वा फल र केही मात्रामा रोटी, चामलले भरपुर आहार लिनुपर्छ । यसबेला प्रोटिनको जरुरी हुन्छ, जो माछा, मासु, अण्डा, मेवा, दालबाट मिल्छ ।

गर्भवतीले प्रतिदिन दूध एवं दुग्धजन्य उत्पादन सेवन गर्नुपर्छ । क्याल्सियमयुक्त स्रोत बदाम, राजमा, सोया दूध, सोयाबिन पनिर लगायत सन्तुलित र स्वास्थ्यकर खानपान जरुरी हुन्छ ।

Continue reading गर्भावस्थामा मदिरा पिउँदा के हुन्छ ?

घुर्ने समस्या छ ? यसरी हुन्छ उपचार

घुर्ने समस्या छ ? यसरी हुन्छ उपचार

निदाएका वेला सास फेर्ने बाटो जति खुल्नुपर्ने हो, त्यति खुला भएन भने सास लिन अलि गाह्रो हुन्छ । त्यसपछि बल गरेर अक्सिजन तान्दा आउने आवाज नै घुर्ने समस्या हो ।

किन हुन्छ ?
मुख्यतः सास फेर्ने नलीमा भित्रपट्टि मासु पलाउँदा वा भित्रको मांसपेशीले काम नगर्दा घुर्ने समस्या हुन्छ । त्यसैगरी, मानिस मोटाउँदै जाँदा घाँटीमा बोसोको मात्रा बढेर सास फेर्ने ठाउँ साँघुरो हुन सक्छ र समस्या देखिन्छ । 

घुर्ने समस्या बालबालिकामा पनि हुन्छ । नाकको पछाडि भागमा हुने मासु बढ्यो भने बालबालिकामा घुर्ने समस्या देखिन सक्छ । त्यसैगरी, वयस्कहरूमा मोटोपनाका कारण यो समस्या हुन सक्छ । घुर्ने समस्याका कारण धेरै छन् । नाकको हड्डी बांगो भएमा, नाकको पछाडिको भाग सुन्निएमा, घाँटीमा टन्सिल भएमा, सास फेर्ने नली साँघुरो हुँदा घुर्ने समस्या देखिन्छ ।

Continue reading घुर्ने समस्या छ ? यसरी हुन्छ उपचार

काखीको रौं हटाउन कुन विधि सबैभन्दा प्रभावकारी हुन्छ ?

काखीको रौं हटाउन कुन विधि सबैभन्दा प्रभावकारी हुन्छ ?

सौन्दर्यप्रति सचेत महिलाहरु काखीको रौं हटाउने गर्छन् । यसका लागि कतिले ब्लेडको प्रयोग गर्छन् भने कतिले हेयर रिमुभर क्रिमको ।

काखीको रौं हटाउने के कस्ता विधि छन् ? प्रचलित विधिमध्ये कुन बढी प्रभावकारी हुन्छ ? काखीको छाला कालो भएमा के गर्ने ?

काखीको रौं सफा गर्ने सबैभन्दा राम्रो विधि

काखीको रौं सफा गर्दा सबैभन्दा राम्रो विधि भनेको वाक्सिङ नै हो । वाक्सिङ गरेपछि लामो अवधिसम्म रौं पलाउँदैन । छाला पनि मुलायम नै रहन्छ । वाक्सिङले रौंलाई लामो समयसम्म पलाउन नदिने मात्र होइन, नयाँ आउने रौं पनि पातलो बनाउँछ । यसको कारण के हो भने वाक्सिङ गर्दा रौंको जरा नै उखेलिन्छ ।

कतिपयको छाला एकदमै संवेदनशील हुन्छ । त्यस्ता छाला भएकाहरुको लागि सबैभन्दा राम्रो विकल्प भनेकै वाक्सिङ हो । वाक्सिङले एक्सफोलिएटर जस्तै काम गर्छ । घामले डढेको छालालाई हटाउने, मृत छाला कोषिकालाई हटाएर छालालाई चिल्लो अनि मुलायम बनाउने काम गर्छ ।

वाक्सिङको लागि केमिकल नभएको भ्याक्स प्रयोग गर्दा राम्रो हुन्छ । बजारमा इटालियन रिकावक्स स्किनको लागि निकै सुरक्षित मानिन्छ । यो वाक्स प्रयोग गर्दा अन्यभन्दा दुखाइ कम हुन्छ । यसले सानोदेखि ठूलो रौंलाई एकैपटक निकाल्ने गर्छ ।

Continue reading काखीको रौं हटाउन कुन विधि सबैभन्दा प्रभावकारी हुन्छ ?

शरीरलाई कति चाहिन्छ अक्सिजन ?

शरीरलाई कति चाहिन्छ अक्सिजन ?

ठोस, तरल र वायुमध्ये शरीरमा सबैभन्दा बढी हिस्सा वायुको हुनुपर्छ भनिन्छ । शरीरमा जति धेरै अक्सिजन आपूर्ति हुन्छ, उत्ति नै स्वस्थ हुन्छ । अक्सिजनको कमीकै कारण क्यान्सरलगायत रोग लाग्छन् ।

शरीरमा अक्सिजनको कमीले धेरै रोग निम्त्याउँछ । जब अक्सिजनको स्तर कम हुन्छ, सबैभन्दा प्रारम्भिक र नराम्रो असर हाम्रो प्रतिरोधात्मक क्षमतामा हुन्छ । शरीरमा अक्सिजनको मात्रा कति हुनुपर्छ ? शरीरमा अक्सिजनको आपूर्ति बढाउने विधि के हो ? लगायत विषयमा वरिष्ठ छातीरोग विशेषज्ञ डा. राजु पंगेनीसँग गरिएको कुराकानी :

Continue reading शरीरलाई कति चाहिन्छ अक्सिजन ?

बदलिँदो मौसममा पिनासको जोखिमबाट यसरी बचौँ

बदलिँदो मौसममा पिनासको जोखिमबाट यसरी बचौँ


डा. प्रतीक्षा पाण्डेय, प्राकृतिक चिकित्सक

पिनास भन्नाले नाकको भित्री भागमा रहेका खाली ठाउँमा अवरोध भएर श्वासप्रश्वासमा बाधा पुर्याउने एक किसिमको रोग हो । जसलाई साइनोसाइटिस पनि भनिन्छ । साइनस भन्नाले टाउको र अनुहारको हाडहरूमा हुने हावा भरिएका खाली भागहरू हुन्, जो स–साना प्वालहरू, ओस्टियमको माध्यमबाट नाकको श्वासप्रश्वास मार्गसँग जोडिएका हुन्छन् । जहाँ ब्याक्टोरिया एवं भाइरस विकसित भई पिनास हुन्छ । पिनासको बिरामीलाई अन्य मौसमभन्दा चिसो मौसममा अलि गाह्रो हुन्छ । पिनासको उपचारका लागि पछिल्लो समय प्राकृतिक उपचार पद्धति निकै प्रभावकारी बन्दै गएको छ ।

Continue reading बदलिँदो मौसममा पिनासको जोखिमबाट यसरी बचौँ

मिर्गौला प्रत्यारोपणपछि कस्तो खानपान गर्नुपर्छ ?

मिर्गौला प्रत्यारोपणपछि कस्तो खानपान गर्नुपर्छ ?

मिर्गौला प्रत्यारोपण शल्यक्रियामार्फत गरिन्छ । शल्यक्रिया गर्दा घाउ भएको हुन्छ । त्यो घाउलाई निको पार्न खानपानमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ ।

मिर्गौला प्रत्यारोपणपछि कार्बोहाइड्रेट, प्रोटिन, भिटामिन, फ्याट, सूक्ष्म पोषकतत्त्व जस्ता सबै पौष्टिक तत्व भएको सन्तुलित खाना खानुपर्छ ।

प्रत्यारोपण गर्नुअघि धेरै बिरामी डायलाइसिसमा बस्नुपर्ने हुन्छ । डायलाइसिसमा बस्दा शरीरमा प्रोटिनको कमी हुन्छ र शरीर दुब्लो हुन्छ । त्यसैले प्रत्यारोपणपछि खानामा प्रोटिनको मात्रा बढाउनुपर्छ ।

मिर्गौला पीडितलाई कस्तो खानपान ? 

मिर्गौलाको समस्या भएकाले प्रोटिन भएको खाना कम खानुपर्छ । मिर्गौलाको समस्या भएकाहरूले माछा मासु, अण्डा, गेडागुडी, दूध, दही लगायतका प्रोटिन बढी भएको खानेकुरा कम खानु उचित हुन्छ ।

साथै शरीरमा सोडियमको मात्रा बढ्न नदिन बढी मात्रामा नुन प्रयोग भएको प्याकेटमा बन्द भएका खानेकुरा जस्तै चिप्स, चाउचाउ, क्रेकरहरु पनि कम खानु उचित हुन्छ ।

शरीरमा सोडियम, पोटासियम र फस्फोरस यी सबै मिर्गौलाले सन्तुलन गरेर राखेको हुन्छ  । जब मान्छेको मिर्गौलामा समस्या हुन्छ तब यी सबै कुरा शरीरमा बढ्छ । त्यसैले सोडियम, पोटासियम र फस्फोरस भएका खानेकुरा पनि कम खानुपर्छ ।

मिर्गौलामा समस्या आउनुको कारण 

मिर्गौलामा आउनुको समस्या हुने कारण सबैमा एउटै हुँदैन । कुनै समस्यामा खानपान मिलाउँदा खराब भइसकेको मिर्गौला झन् खराब हुन दिंदैन । तर सही खानपान गर्दैमा खराब भइसकेको मिर्गौला पुनः राम्रो हुने भने हुँदैन । खानपान सन्तुलित गर्दै जाँदा समस्या बढ्नबाट भने रोक्छ ।

तारेको, भुटेको, धेरै मसला प्रयोग भएको र बजारका  खानाको प्रयोगले मिर्गौलामा समस्या देखिनेको संख्या बढ्दो छ ।

स्वस्थ शरीरका लागि पानी धेरै पिउनु राम्रो हुन्छ । तर आवश्यकताभन्दा बढी पानी पिउँदा भने मिर्गौलामा समस्या ल्याउँछ । त्यसैले पानीको मात्रा मिलाएर पिउनुपर्छ ।

नुनको प्रयोग बढी भएका खानेकुरा खाँदा पनि मिर्गौलामा असर गर्छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार दैनिक पाँच ग्राम मात्र नुन एउटा स्वस्थ व्यक्तिले प्रयोग गर्नुपर्छ । तर विभिन्न अध्ययनअनुसार हामीले १० ग्राम जति नुन प्रयोग गरेका छौं । नुनको अत्यधिक प्रयोग भएर उच्च रक्तचाप र सिधै मिर्गौलामा असर गर्ने पनि हुन्छ ।

फास्टफुड र जंकफुडको धेरै प्रयोग तथा विशेषज्ञको सल्लाह नलिई अन्धाधुन्द डाइटिङ गरेर तौल नियन्त्रण गर्न खोज्दा पनि मिर्गौलामा असर गरेको पाइएको छ । कार्बोहाइड्रेटको मात्रा स्वाट्टै घटाउने र हाई प्रोटिन धेरै सेवन गर्ने गर्दा मिर्गौला खराब हुन पुग्छ ।

मिर्गौला स्वस्थ बनाइराख्न कस्तो खानपान ?

मिर्गौला स्वास्थ बनाइराख्न सन्तुलित खाना खानुपर्छ । बजारका खानाभन्दा घरमा बनेका खानेकुरालाई बढी प्राथमिकता दिनुपर्छ । कार्बोहाइड्रेट, प्रोटिन, भिटामिन सबै पोषकतत्त्व मिलाएर खानुपर्छ । हरियो सागपात, फलफूल, सलाद बढी मात्रामा खानुपर्छ भने नुन बढी भएको खानेकुरा, बजारमा पाइने प्याकेट र जंकफुडको सेवन सकेसम्म कम गर्नुपर्छ ।

Continue reading मिर्गौला प्रत्यारोपणपछि कस्तो खानपान गर्नुपर्छ ?

गर्भावस्थामा मदिरा पिउँदा के हुन्छ ?

गर्भावस्थामा मदिरा पिउँदा के हुन्छ ?

गर्भवतीले सेवन गर्ने खानेकुरा, गर्ने व्यवहार, भोग्ने दिनचर्या, सोच्ने शैली सबैको प्रभाव गर्भको बच्चामा पर्छ । त्यसैले जब गर्भ रहन्छ, खानपान र जीवनशैलीमा सतर्कता अपनाउनै पर्छ ।

गर्भावस्थामा स्वस्थ र सन्तुलित खानपान गर्नुपर्छ । गर्भावस्थामा मदिरा सेवन गर्नु हुँदैन । गर्भावस्थामा आमाले खाने खानेकुराले गर्भको बच्चाको विकासमा प्रभाव पार्छ ।

गर्भको बच्चालाई मदिराको असर

गर्भावस्थामा मदिरापान गर्दा गर्भको बच्चामा प्रत्यक्ष असर गर्छ । यो बेला आमाबाट सालमार्फत बच्चाले जति पनि पौष्टिक तत्त्व पाउनुपर्ने हो मदिरापान गर्ने आमाबाट त्यति पौष्टिक तत्त्व प्राप्त गर्न सक्दैन । मदिरापानले सालको नलीलाई साँघुरो बनाउँछ । जसले गर्दा सालमार्फत बच्चामा अक्सिजन, पौष्टिक तत्त्वहरू पुग्न पाउँदैन र बच्चाको विकास राम्ररी हुन पाउँदैन ।

गर्भावस्थामा मदिरापान गर्दा बच्चाको शारीरिक तथा मानसिक विकास राम्ररी नहुने, समयभन्दा अगाडि नै बच्चा डेलिभरी हुने जस्ता समस्या देखा पर्छन् । कुनै बच्चाको टाउको ठूलो र शरीर चाहिं सानो हुने समस्या पनि हुन्छ ।

बच्चामा देखिन सक्छ मानसिक विकार

आमाले रक्सी पिउँदा गर्भको बच्चाको मानसिक विकासमा पनि केही न केही असर गर्छ । बच्चा जन्मिने बित्तिकै नरुने, अलि सुस्त हुने, पछि कुनै कुरामा एकाग्र नहुनेजस्ता समस्या देखिन्छन् । जन्मिने बित्तिकै समस्या नदेखिएका बच्चा पछि एकोहोरो हुने, सुस्त हुने हुन सक्छ ।

पटक्कै पिउन हुन्न

गर्भावस्थामा रक्सी पटक्कै नपिएको राम्रो हो । यसले आमा र बच्चा दुवैको स्वास्थ्यमा असर गर्न सक्ने भएकाले रक्सी, चुरोट नपिउनु नै उचित हुन्छ ।

गर्भावस्थामा चुरोट खाँदा चाहिं गर्भको बच्चामा के कस्तो हानि पुग्न सक्छ ?

चुरोटमा निकोटिनको मात्रा धेरै हुन्छ र त्यो निकोटिनले रक्तनलीहरूलाई ब्लक गर्छ र बच्चाको विकासको लागि चाहिने सम्पूर्ण कुराहरू बच्चासम्म पुग्दैन, त्यसपछि बच्चाको विकास पनि राम्ररी हुन पाउँदैन ।

गर्भावस्थामा आफूखुसी एन्टिबायोटिक खानै हुन्न

गर्भावस्थामा कुनै समस्या भएर चिकित्सकको सल्लाह लिएर कुनै पनि औषधि तथा एन्टिबायोटिकको सेवन गरेको छ भने असर गर्दैन । तर आफूखुसी एन्टिबायोटिकको सेवन गर्दा भने बच्चाको विकास राम्ररी नहुने, मुटुमा समस्या देखा पर्ने, कानको हड्डी कमजोर हुने, आँखा कमजोर हुने लगायत समस्या देखा पर्छन् ।

आमाको खानाअनुसार शिशुको विकास

गर्भमा रहेको शिशुले आफ्नो आमाले खाएको खानाबाट नै पौष्टिक तत्त्व पाएर हुर्कन्छन् । गर्भधारणदेखि नै आमाले दिनहुँ खाने साविक खानाका साथै एकपटक थप पौष्टिक तथा सन्तुलित खाना खानुपर्छ ।

आमाले खानाबाट सम्पूर्ण पौष्टिक तत्त्वहरू पाएर नै बच्चाको मेरुदण्ड, स्नायु र मस्तिष्क लगायत सम्पूर्ण अंगको विकास हुने भएकाले आमाले खानपानमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ ।

गर्भावस्थामा घरमा बनेको ताजा र स्वास्थ्यकर खानेकुरा खानुपर्छ । जंकफुड त यो बेला खानै हुँदैन । यस्ता खानेकुराले पोषणको मात्रा कम हुन्छ र आमा बच्चा दुवैको स्वास्थ्यमा प्रतिकूल असर गर्न सक्छ । गर्भवती अवस्थामा प्याकेट फुड, जंकफुड र रसायनयुक्त खानेकुरा खाँदा त्यसमा भएको रसायनले बच्चालाई असर गर्न सक्छ ।

फलफूलमा मेवा र टिमुर पनि गर्भवतीले नखाएको राम्रो हो, यसले पनि बच्चाको स्वास्थ्यमा असर गर्छ ।

गर्भावस्थामा कस्तो खानपान जरुरी ?

गर्भावस्थामा सन्तुलित र स्वास्थ्य आहार महत्त्वपूर्ण हुन्छ । गर्भवती महिलाले बाहिर होटल– रेस्टुरेन्टको भन्दा पनि घरमै बनेको खानेकुरा खानुपर्छ । पर्याप्त मात्रामा सब्जी वा फल र केही मात्रामा रोटी, चामलले भरपुर आहार लिनुपर्छ । यसबेला प्रोटिनको जरुरी हुन्छ, जो माछा, मासु, अण्डा, मेवा, दालबाट मिल्छ ।

गर्भवतीले प्रतिदिन दूध एवं दुग्धजन्य उत्पादन सेवन गर्नुपर्छ । क्याल्सियमयुक्त स्रोत बदाम, राजमा, सोया दूध, सोयाबिन पनिर लगायत सन्तुलित र स्वास्थ्यकर खानपान जरुरी हुन्छ ।

Continue reading गर्भावस्थामा मदिरा पिउँदा के हुन्छ ?

चिकित्सक भन्छन्- मधुमेहमा रोटी खानुपर्छ, भात खानुहुन्न भन्ने भ्रम हो

चिकित्सक भन्छन्- मधुमेहमा रोटी खानुपर्छ, भात खानुहुन्न भन्ने भ्रम हो

मधुमेहको समस्या भएकै कारण आफूलाई खान मन लागेका खाना नखाएरै बस्नेको संख्या धेरै छ । मधुमेह र्भपछि केही खान मिल्दैन भन्ने धेरैको सोच रहेको पाइन्छ । यति मात्र होइन, मधुमेह रोगका बारेमा आम मानिसमा अन्य धेरै किसिमका भ्रम छन् ।

बदलिंदो जीवनशैली र खानपानमा परिवर्तनका कारण मधुमेहको समस्या बढिरहेको चिकित्सकहरू बताउँछन् । मधुमेह भएकाले चामल र आलु खानै हुन्न भनेको पनि हामीले सुन्ने गर्छौं । तर यो सत्य नभएको थाइराइड, सुगर तथा हर्मोन विशेषज्ञ डा. बजरंगकुमार रौनियार बताउँछन् ।

‘मधुमेह भएकाले खानपानमा क्यालोरीलाई ध्यान दिनुपर्छ, हाई क्यालोरी भएको खाना कम खानु पर्छ । त्यसैले चामल, आलु, तारेको खानेकुरा कम खानु राम्रो हुन्छ,’ उनी भन्छन् ।

सेतो चामलमा कार्बोहाइड्रेट तथा ग्लाइसेमिक सूचांकको उच्च मात्रा समावेश भएको हुन्छ । जसले चिनीको मात्रालाई अझ बढावा दिने काम गर्छ । तसर्थ मधुमेहका बिरामीले कम मात्रामा चामलको भात खानुपर्छ तर खानै हुन्न भन्नु भ्रम मात्र भएको रौनियार बताउँछन् ।

‘मधुमेहका बिरामीले आलु खानु हुँदैन भन्ने पनि भ्रम रहेको छ । जबकि मधुमेहका बिरामीले आलु नै खान नहुने भन्ने हुँदैन । उचित मात्रामा तथा थोरै थोरै खाएमा आलुले पनि मधुमेहलाई खासै समस्या पार्दैन,’ उनी भन्छन्, ‘हिजोसम्म दुईवटा आलु एकैपटकमा खाइन्थ्यो भने आज पटक-पटक गरी दुईवटा आलु सेवन गर्नुपर्छ । आलु खाएको दिन भात अलि कम खानुपर्छ र क्यालोरीको मात्रा मिलाउनुपर्छ ।’

खानपानमा बढी कटौती गर्नुपर्छ ?

मधुमेह भएकाहरूले खानपानमा कटौती गर्नु राम्रो हो । खानपानमा कटौती त एउटा स्वास्थ्य व्यक्तिले पनि गर्नुपर्छ । दैनिक शरीरलाई कति क्यालोरी आवश्यक पर्छ त्यही अनुसार खायो भने त मधुमेह, उच्च रक्तचाप लगायतका अन्य रोग लाग्नबाट नै बच्न सकिने रौनियारले बताए ।

उनी भन्छन्, ‘सामान्यतया एउटा स्वास्थ मानिसलाई २४ घण्टामा १८ सयदेखि २ हजार क्यालोरी जरुरी हुन्छ । कडा परिश्रम गर्ने व्यक्तिलाई धेरै क्यालोरी जरुरी हुन सक्छ । त्यसैले क्यालोरी बढी हुने खानेकुराजस्तै तारेको भुटेको खानेकुरा, कोल्ड ड्रिक, रातो मासु एकदमै कम खाएको राम्रो हो ।’

खानपानमा कटौती गरेर मोटोपना कम गर्दा मधुमेहबाट हुन सक्ने अन्य जोखिमलाई कम गर्न सकिन्छ । त्यसैले मधुमेहको समस्या भएकाले त खाना कटौती गर्नु नै पर्छ । मधुमेह नियन्त्रणमा छैन धेरै बढेको छ भने त खानपानमा झन् बढी कटौती गर्नुपर्ने डा. रौनियार सुझाउँछन् ।

मधुमेहका समस्या भएका अधिकांशले चामल वा भात छाडेर रोटी खाने गर्छन् । खानामा कार्बोहाइड्रेटको मात्रा कम गर्ने हो । भात र रोटीमा लगभग उत्ति नै सुगर हुन्छ, यसले मधुमेह नियन्त्रण गर्न सहयोग गर्ने होइन ।

‘भात, रोटी, ढिंडो जे खाए पनि मात्रा मिलाएर थोरै खानुपर्छ । भात नखाने तर एक छाकमा ५-६ वटा रोटी खाँदा मधुमेह नियन्त्रण हुनुको साटो बढ्छ । त्यसैले जे खाए पनि क्यालोरी मापन गरेर खानुपर्छ,’ रौनियार भन्छन् ।

मधुमेह हुँदा गुलियो खानेकुरा खानै हुन्न ?

मधुमेहले ग्रस्त भइसकेपछिको अवस्थामा गुलियो खानेकुरा सेवन गर्दा सुगर अनियन्त्रित हुन्छ । त्यसैले मधुमेहको समस्या भएकाले बढी गुलियो प्रयोग भएको मिठाई नखानु राम्रो हुने उनी सुझाउँछन् । ‘मिठाई छुनै नहुने होइन मधुमेह नियन्त्रणमा छ भने कहिलेकाहीं एउटा मिठाई खाँदा खासै फरक पर्दैन,’ उनी भन्छन् ।

चिनीको सेवन भनेको जिब्रोको स्वाद बढाउन हो, शरीरमा यसले कुनै फाइदा गर्दैन । यसले त उल्टो शरीरमा क्यालोरी बढाउँछ, त्यसैले चिनी हालेको चिया मधुमेह भएकाहरूले सकेसम्म नखाएकै राम्रो हो । तर चिनी हालेको चिया खानै नहुने भने होइन । कहिलेकाहीं चिनी राखेका चिया एक कप खाइयो भने क्यालोरी कम भएको सलाद, तरकारी खाएर क्यालोरीलाई सन्तुलनमा राख्नुपर्ने रौनियार बताउँछन् ।

‘मधुमेह भएकाले धेरै गुलिया आँप, भुइँकटहरजस्ता फलफूल एकदमै कम खानु राम्रो हो । तर लगभग धेरै फलफूल खान मिल्छ । स्याउ, सुन्तलाजस्ता फलफूल दैनिक एउटा खान मिल्छ,’ उनी भन्छन् ।

मधुमेह हुँदा घाउ-चोट निको हुँदैन र ?

शरीरमा ब्लड सुगर नियन्त्रणमा छ भने घाउ-चोट लाग्यो भने पनि निको हुन्छ । तर शरीरमा ब्लड सुगरको मात्रा धेरै छ भने घाउ वा चोटपटक चाँडै निको हुँदैन । बरु उल्टै संक्रमणको जोखिम हुने रौनियार बताउँछन् ।

‘ब्लड सुगरले रक्तसञ्चार र रोग प्रतिरोध क्षमतामा नकारात्मक असर पार्न सक्छ । जसले गर्दा घाउ-चोट छिटो निको नहुने समस्या हुन्छ,’ उनी भन्छन् ।

मधुमेहका बिरामीलाई कुनै कारणवश शल्यक्रिया गर्नुपर्ने भएमा जटिल हुन्छ पनि भनिन्छ तर मधुमेह नियन्त्रणमा छ भने खासै जटिलता हुँदैन । मधुमेह नियन्त्रणमा छैन भने कुनै शल्यक्रिया गर्दा घाउमा संक्रमण हुने सम्भावना हुन्छ । सुगर लेबल एकदमै बढी छ भने त्यो संक्रमण शरीरमा फैलिएर अन्य स्वास्थ्य समस्या पनि निम्तन सक्ने उनी बताउँछन् ।

मधुमेहको औषधि सुरु गरेपछि आजीवन खानैपर्छ भन्ने भ्रम छ । सबै मधुमेहमा आजीवन औषधि खानुपर्ने नहुने पनि हुन सक्छ । ‘टाइप वान’ मधुमेहमा शरीरमा इन्सुलिन बन्दै बनेन भने जीवनभर इन्सुलिन दिनुपर्ने रौनियार बताउँछन् ।

खराब जीवनशैलीको कारण ‘टाइप टु मधुमेह’को समस्या छ भने जीवनशैली सुधारेर शरीरमा सुगर लेबल नियन्त्रण गर्नुपर्छ । यसपछि औषधि कम गर्ने र छोड्न समेत मिल्ने रौनियार बताउँछन् ।

ओखरले बढाउँछ मेमोरी पावर

ओखरले बढाउँछ मेमोरी पावर

नट्स : बदाम, काजु, आल्मोन्ड, ओखर, कटुस नट्सअन्तर्गत पर्छन् । प्रशस्त प्रोटिन र क्याल्सियम पाइने भएकाले स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले यो राम्रो मानिन्छ । दिनमा दुई वा तीनवटा नट्स खानु स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले राम्रो हुन्छ । तर, अत्यधिक सेवन गर्न भने हुँदैन । हड्डीलाई मजबुत बनाउने कामसमेत यसले गर्छ । रोगप्रतिरोधी क्षमता बढाउँछ । ओखरले दिमागको मेमोरी पावर बढाउँछ ।

चकलेट :

चकलेटका पनि धेरै फाइदा छन् । यसमा फाइबर पर्याप्त हुन्छ । यसले इनर्जी दिन्छ । तर, चिनीबाट बनेको चकलेट भने स्वास्थ्यका लागि राम्रो मानिँदैन । कोकोआ प्लान्टबाट बनेका डार्क चकलेट राम्रा हुन्छन् । केक बनाउँदा पनि यसको प्रयोग गर्ने गरिन्छ ।

अलैँची :

अलैँचीले जिउ तताउँछ । मुखलाई पनि फ्रेस राख्छ । यसले छालामा पनि निखार ल्याउँछ । सुकमेल र ल्वाङले पनि मुखलाई फ्रेस राख्छन् ।

किसमिस :

किसमिस सिट्रस फुड हो । यसमा आइरन पोटासियम, क्याल्सियम तथा फाइबर प्रशस्त मात्रामा पाइन्छ । जो स्वास्थ्यका लागि लाभदायक छ ।

फलफूल :

फलफूलका फाइदैफाइदा छन् । हरेक फलफूलका अलग विशेषता हुन्छन् । तिहारमा विशेषगरी सिट्रस फलहरूको प्रयोग बढी हुन्छ । अम्लीय पदार्थ दिने फलहरू ज्यामिर, मौसम, सुन्तला, भोगटे, कागती, भुइँकटहर यसमा पर्छन् । यस्ता फलमा भिटामिन डी र सी पर्याप्त पाइन्छ ।