काठमाडौं । हामीसँग भएका हेडफोन, स्पिकर, मोबाइल फोन आदि जस्ता अनेक डिभाइसमा ब्लुटुथको लोगो देखिरहेका हुन्छौं । अहिलेको समयमा मोबाइल प्रविधिसँग नजिकिएका हरेकका लागि ब्लुटुथ एउटा परिचित शब्द हो ।
ब्लुटुथको सहयोगमा विद्युतीय उपकरणहरुलाई एक आपसमा ताररहीत रुपमा जोड्न सकिन्छ । साधारण तवरले भन्ने हो भने ब्लुटुथले दुई वटा इलेक्ट्रोनिक डिभाइसलाई कनेक्ट गराउने काम गर्दछ ।
तर के तपाईंलाई थाहा छ, दुई डिभाइसलाई आपसमा जोड्ने यो प्रविधिको नाम किन ब्लुटुथ राखियो ? ब्लुटुथको नामको पछाडिको कहानी प्रविधिसँग नभएर राजनीतिसँग जोडिएको छ । जिम कार्डाचले ब्लुटुथको नाम राखेका थिए, जो ब्लुटुथ प्रविधि विकास गर्ने टिमका सदस्य थिए ।
थाहा पाइराख्नुहोस्, प्रविधिमा अब्बल विश्वका २५ देश
प्रविधिले मानव जीवनका सबै पक्षलाई सुधार गरेको छ । सामान्यदेखि ठूला जटिल कामका लागि प्रविधि अपरिहार्य भइसकेको छ । एक दशकअघिको तुलनामा आजको संसार विल्कुल फरक छ ।
अग्मेन्टेड रियालिटी, ब्लकचेन, थ्रीडी प्रिन्टिङ र आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स लगायत धेरै क्षेत्रमा ठूला-ठूला सफलता हात लागेका छन् । प्रविधिलाई लिएर वृहत् योजनामा काम गरिरहेका देशबारे यहाँ उल्लेख गरिएको छ ।
एक अध्ययनबाट रमाइलो तथ्य बाहिर आएको छ- ‘अक्सर दम्पतीबीच वर्षमा औसत ३६५ पटक नै ठाकठुक पर्छ ।’ सबै दम्पतीको हकमा यस्तो नहोला । यद्यपि अधिकांश दम्पतीबीच कुनै न कुनै निहुँमा मतभेद भइरहेकै हुन्छ ।
यस्तो दम्पती दुर्लभ होलान्, जसको श्रीमान् र श्रीमतीबीच मतभेद, मनमुटाव, ठाकठुक वा झगडा पर्दैन । कसरी यसको अपवाद हुनसक्थे नेपाली दम्पती पनि ।
दम्पतीबीच हुने झगडाका दुई रूप हुन्छ । एक किसिमको झगडा, जसले दम्पतीबीचको असमझदारी हटाउने काम गर्छ । र, उनीहरूको सम्बन्धलाई थप परिपक्व बनाउँदै लैजान्छ ।
अर्को किसिमको झगडा, जसले उनीहरूबीच वैमनस्यको बीज रोप्छ । र, उनीहरूको सम्बन्ध क्रमशः कमजोर हुँदै जान्छ । झगडा हुनु स्वाभाविक हो, जब त्यो सही निष्कर्षमा पुग्छ ।
अब लागौं, मूल विषयतर्फ । अक्सर नेपाली दम्पतीबीच के कुरामा मतभेद हुन्छ ? कुन कुरालाई लिएर उनीहरू ठाकठुक गर्छन् ?
सहरको व्यस्त जीवनशैली, दिनभरको दौडधुप र तनाव । शरीर र मन दुवैले ‘रिफ्रेसमेन्ट’ चाहिरहेको हुन्छ । यस्तो अवस्थामा हाइकिङमा निस्किनु राम्रो विकल्प हुन सक्छ ।
नयाँ ठाउँको अवलोकनले मान्छेको मानसिक थकान मेटाउनुका साथै शरीरलाई पनि चुस्त राख्न मद्दत गर्छ । पछिल्लो समय हाइकिङमा निस्किनेहरुको संख्या बढेको छ ।
अहिले जाडोको समय छ । यो मौसममा यसै पनि व्यायाम गर्न जाँगर चल्दैन, जसले शरीर चुस्त हुन पाएको छैन । त्यसैले जाडो मौसममा हाइकिङको महत्व अझ बढ्छ । काठमाडौं उपत्यकामा रहेका केही हाइङि गन्तव्यको यहाँ चर्चा गरिएको छ ।
सहरको व्यस्त जीवनशैली, दिनभरको दौडधुप र तनाव । शरीर र मन दुवैले ‘रिफ्रेसमेन्ट’ चाहिरहेको हुन्छ । यस्तो अवस्थामा हाइकिङमा निस्किनु राम्रो विकल्प हुन सक्छ ।
नयाँ ठाउँको अवलोकनले मान्छेको मानसिक थकान मेटाउनुका साथै शरीरलाई पनि चुस्त राख्न मद्दत गर्छ । पछिल्लो समय हाइकिङमा निस्किनेहरुको संख्या बढेको छ ।
अहिले जाडोको समय छ । यो मौसममा यसै पनि व्यायाम गर्न जाँगर चल्दैन, जसले शरीर चुस्त हुन पाएको छैन । त्यसैले जाडो मौसममा हाइकिङको महत्व अझ बढ्छ । काठमाडौं उपत्यकामा रहेका केही हाइङि गन्तव्यको यहाँ चर्चा गरिएको छ ।
चित्रकार किशाेर ज्याेतीले गत मंसिर २९ गते आफ्नाे फेसबुक वालमा ‘एआई जेनेरेटेड आर एन्ट आर्ट’ अर्थात् एआईले सिर्जना गरेको चित्रलाई चित्र भन्न सकिन्न भन्ने क्याप्सन सहित ‘एन्ट आर्ट’ लेखिएको एउटा तस्वीर पोस्ट गरे । त्यसकाे तीन दिनपछि उनले अर्को चित्र शेयर गरे, जसमा एक चित्रकारले बनाइरहेको चित्र रोबोटले चोर्न खोजिरहेको र उनले आफ्नो चित्र लुकाउन खोजिरहेको देख्न सकिन्छ ।
पछिल्लो समय एआई अर्थात् आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको प्रयाेग गरेर चित्र बनाउने प्रचलन बढ्दै गइरहेको छ । विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय चित्रकला प्रतियोगितामा एआई प्रयोग गरेर बनाइएका चित्र विजयी पनि भएका छन् । तर यसरी एआईमार्फत तयार हुने कलाले वास्तविक कलाकारलाई मर्का पर्ने चित्रकार ज्याेती बताउँछन् । आजभोलि हरेक क्षेत्रमा एआईको प्रयाेग भइरहेकाे छ । चित्रकलाको क्षेत्रमा पनि यसले आफ्नो दायरा विस्तार गरिरहेको छ ।
जब तपाईंलाई कसैले नमिठो वचन बोल्छ, मनमा च्वास्स बिझ्छ । जब तपाईंलाई कसैले हार्दिकतापूर्वक तारिफ गरिदिन्छ, मन गर्वले ढक्क फुल्छ । जब तपाईंले अप्रत्यासित अप्रिय खबर सुन्नुहुन्छ, मन चिसो हुन्छ ।
तर तपाईंको भाव-आवेगलाई महसुस गर्ने त्यो मन कहाँ हुन्छ ?
कहिले दुख्ने, कहिले पोल्ने, कहिले बिझाउने, कहिले चिसो हुने मन स्थुल शरीरमा खोजेर कहीं पाइँदैन । यद्यपि जब मनको कुरा गरिन्छ, तब हामी मुटुलाई इंगित गर्छौं । हामीलाई लाग्छ, मन भनेकै मुटु हो । तर मन मुटुमै अवस्थित हुन्छ ?
यो प्रश्न किन पनि जरुरी हुन्छ भने स्नायुरोग विशेषज्ञहरु मान्छेको भावनात्मक स्थितिलाई मस्तिष्कले महसुस गर्ने दाबी गर्छन् । त्यसो भए हामी किन मन भनेर मुटुलाई संकेत गर्छौं ?
मुटु भनेको शरीरको एउटा अभिन्न अंग हो । तर मन भन्नाले भावना, विचार र सोचाइसँग जोडिन्छ । मुटु चिरेर हेर्दा त्यहाँ मन भेटिंदैन । तर मनलाई दुख्यो भने मुटुलाई असर भने पर्छ । मन मुटु, मस्तिष्क र शरीरको अन्य अंगसँग पनि सम्बन्धित रहेको वरिष्ठ मुटुरोग विशेषज्ञ प्रा. डा. राजेन्द्र कोजु बताउँछन् । ‘प्राकृतिक रूपमा नै मुटुको आफ्नै स्वचालित प्रणाली छ । मुटुले जे गर्छ, सामान्यतया मस्तिष्कको निर्देशनमा नै गर्छ,’ उनी भन्छन् ।
दुःख हुँदा चित्त दुख्दा, अत्यास लाग्दा हाम्रो मुटुको चाल बढ्ने भएकाले मुटुमा महसुस हुन्छ । मुटुसँगै अनुहार पनि रातो हुने, कसैको हातमा पसिना आउने पनि हुन्छ । तर भावनात्मक कुरा मुटुमा धेरै कुरा महसुस हुने भएकाले मनलाई केही भयो भने मुटुलाई असर गर्छ भनिन्छ । मुटुलाई असर नगर्ने पनि होइन, धेरै असर गर्छ । मन शान्त भयो भने मुटु बिस्तारै धड्किन्छ । मन अशान्त भयो भने मुटुलाई प्रेसर पर्छ छिटो छिटो धड्केर मुटुमा असर समेत पर्न सक्ने डा. कोजु बताउँछन् ।
‘मुटु शरीरको सबैभन्दा प्रमुख अंग हो । मनमा पीडा हुनु त गम्भीर कुरा हो र यसलाई मुटुसँग जोडियो भने यसको प्राथमिकता झन् बढ्ने भयो,’ उनी भन्छन्, ‘त्यसैले मानिसहरूले मनलाई मुटुसँग जोडेको हुन सक्छ ।’
भावनात्मक कुरालाई मुटुले महसुस गर्छ कि गर्दैन ?
भावनात्मक कुरालाई मुटुले महसुस गर्छ । भावनात्मक उथलपुथल हुँदा मुटुले त्यसको प्रतिक्रिया जनाइहाल्छ । भावनालाई पनि हामी व्याख्या गर्न सक्दैनौं । कोहीसँग प्रेम हुनु मात्र भावना होइन । कसैसँग वितृष्णा हुनु पनि भावना नै हो । यसरी शरीरमा विभिन्न तरंगहरु पैदा हुन्छन् र हरेक तरंगले मुटुलाई असर गर्ने डा. कोजु बताउँछन् ।
‘परीक्षा दिने बेलामा मनमा एक खालको डर पैदा हुन्छ । झुट बोल्दा, प्रेममा पर्दा पनि पक्कै मुटुको धड्कन बढ्छ । भावना र मन भिडियो एक्सरेमा देखिंदैन तर महसुस भने हुन्छ,’ उनी भन्छन् ।
चिकित्सा विज्ञानको हिसाबले हेर्दा शरीरमा भावनात्मक कुराहरू उत्पन्न हुँदा हाम्रो स्नायु प्रणालीमा हुने ‘स्याम्पथिक’ तथा ‘प्यारास्यापथिक’को गतिविधि सक्रिय हुन्छ । ‘स्याम्पथिक’ तथा ‘प्यारास्यापथिक’लाई स्वायत्त स्नायु प्रणाली पनि भनिन्छ जसले मुटुको चाल बढाउने, रगत धेरै पम्प गर्ने, विभिन्न हर्मोनहरु निस्कने गर्छ । हामी दुःखी हुँदा चिन्तित हुँदा तथा अत्यास मान्दा मस्तिष्कको यी स्नायु प्रणालीहरू सक्रिय हुन्छन् र मुटुसँगै शरीरको अन्य अंगहरुमा पनि असर देखा पर्ने डा. कोजु बताउँछन् ।
सामान्य अवस्थामा एक मिनेटमा ६० देखि ८० पटकसम्म मुटु धड्किने गर्छ । तर आत्तिएको बेला र खुसी भएको बेला १०० भन्दा माथि पुग्ने उनले बताए ।
मन मुटुमा महसुस हुन्छ वा मस्तिष्कमा ?
मन भनेर जहाँ हामीलाई महसुस हुन्छ त्यो मस्तिष्कमा नै हुन्छ । माया प्रेमको कुरालाई भावनात्मक कुरालाई हामी मनसँग जोड्छौं । कुनै पनि कुराको महसुस मस्तिष्कमा पुग्छ र मस्तिष्कको निर्देशनमा शरीरको विभिन्न अंगहरुले प्रतिक्रिया जनाउने वरिष्ठ न्युरोलोजिस्ट डा. सुनिल कोइराला बताउँछन् ।
उनी भन्छन्, ‘मन भौतिक रूपमा त शरीरमा कतै पनि भेटिंदैन । तर हामी भावनात्मक कुरालाई मनसँग जोड्ने भएकाले मन मस्तिष्कमा हुन्छ । हामीले कुनै कुरा देख्यौं, सुन्यौं वा महसुस गर्यौं भने त्यो मस्तिष्कमा पुग्छ ।’
हाम्रो हरेक भावनात्मक कुराहरू मस्तिष्कले नियन्त्रण गर्छ । मस्तिष्कको निर्देशनमा नै हाम्रो शरीर चलेको हुन्छ । भावनात्मक उथलपुथल हुँदा मस्तिष्कमार्फत नै शरीरका अंगहरुले प्रतिक्रिया गर्न थाल्छन् । मुटुको चाल बढ्ने, आँखाबाट आँसु आउने, शरीर तात्ने र रातो हुनेजस्ता लक्षण देखिन थाल्ने कोइराला बताउँछन् ।
मन भन्ने कुरा मस्तिष्कले महसुस गर्ने हो । तर हामी संकेत भने मुटु भएको ठाउँमा गर्छौं । किनकि सुख, दुःख पीडामा मुटुको गति बढ्छ । मुटुको गति बढ्नुमा पनि मस्तिष्कको नै भूमिका हुने कोइराला बताउँछन् ।
मस्तिष्कले बाहिरको परिस्थितिको आँकलन गरेर स्नायु र हर्मोनमार्फत मुटुलाई संकेतहरु पठाउने उनी बताउँछन् । ‘यी संकेतको आधारमा मुटुले सामान्यतया लड्ने कि, डराउने कि, भाग्ने (फाइट, फलाइट र फलाइट) भनेर छुट्टाउँछ र यसको प्रतिक्रियात्मक मुटुको ढुकढुकी बढ्छ,’ उनी भन्छन् ।
भावनात्मक उथलपुथलले मुटुलाई प्रभाव पार्छ कि मस्तिष्कलाई ?
भावनात्मक उथलपुथलले पहिले मस्तिष्कलाई प्रभाव पार्छ अनि मात्र मुटुलाई । मस्तिष्कको निर्देशनपछि नै मुटुको धड्कन बढ्ने हो । भावना र अनुभूतिहरूको उत्पत्ति मुटुबाट नभई मस्तिष्कबाट हुने कोइराला बताउँछन् ।
मस्तिष्कबाट स्नायुहरू आँखा, कान, नाक, मुटुलगायत शरीरका सम्पूर्ण भागमा फैलिएका हुन्छन् । मस्तिष्कले आफ्नो नियन्त्रण प्रणालीमार्फत विभिन्न अंगहरुमा संकेतहरु पठाउँछ र त्यसैअनुसार सो अंगले प्रतिक्रिया दिन्छ । मुटु पनि त्यस्तै प्रतिक्रिया दिने एउटा अंग मात्रै भएको कोइराला बताउँछन् ।
म्यासेन्जरमा खाता र मोबाइल नम्बर मागेको दुई मिनेटमा २ लाख गायब !
दाङमा एक व्यक्तिको बैंक खातामा राखेको रकम चोरी भएको छ। मंगलबार बिहान दंगीशरण गाउँपालिका– ५ मिरौली घर भई हाल तुलसीपुरमा व्यवसाय गर्दै आएका ज्ञानबहादुर चौधरीको खाताबाट दुई लाख २० हजार रुपैयाँ चोरी भएको हो।
मंगलबार बिहान फेसबुक एनआइसी एसिया बैंक नामबाट म्यासेन्जरमा म्यासेज आयो। उनले त्यसमा ‘रेस्पोन्स’ गरे।
उताबाट आफू एनआइसी एसिया बैंकको कर्मचारी भएको बताउने एक व्यक्तिले खातामा समस्या देखिएको कुरा बताए। खाता बनाउनका लागि भन्दै खाता नम्बर र मोबाइल नम्बर मागे।
म्यासेजमा उनले बैंकको नाम र लोगो भएकोले चौधरीलाई ती व्यक्तिमाथि विश्वास लाग्यो। उनले ती व्यक्तिलाई आफ्नो खाता नम्बर तथा मोबाइल नम्बर दिए। मोबाइलमा फोन पनि आएपछि उनले झनै विश्वास गरे । ‘पहिले पनि खातामा समस्या आएमा बैंकबाट फोन आउँथ्यो’, उनले भने, ‘अहिले पनि त्यही होला भनेर पठाएँ।’
मोबाइल नम्बर र खाता दिएपछि केही समयमा मोबाइलमा ओटिपी कोड आयो। चौधरीलाई ओटिपी कोर्ड आफूभन्दा अरूलाई थाहा दिनुहुँदैन भन्ने थाहा थियो, तैपनि कर्मचारी नै हुँ भन्दै मागेपछि उनले त्यो कोर्ड दिए।
‘दुईपटकसम्म त कोड पनि दिइनँ, त्यो कोर्डको म्याद दुई मिनेटसम्म हुँदोरहेछ, त्यसपछि उताबाट फोन आयो, कर्मचारी भनेपछि विश्वास लाग्यो,’ उनले भने, ‘त्यसपछि दिएँ।’ उनले त्यो ओटिपी कोर्ड दिएको केही समयपछि दुई लाख २० हजार रुपैयाँ खाताबाट अन्तै पठाएको भन्ने म्यासेज आयो। त्यसपछि उनलाई त्यो खाताको रकम चोरी भएको भन्ने लाग्यो र खाता भएको एनआइसी एसिया बैंकमा खबर गरे।
त्यहाँ जाँदा उनको खताबाट सीधै सिटिजन बैंकमा पठायो । त्यहाँबाट एभरेस्ट, मेघा बैंकमा पठाइसकेको पाइयो। त्यसपछि चौधरीलाई सीधै प्रहरी कार्यालयमा सम्पर्क भनेपछि उनी प्रहरी कार्यालयमा पुगे।
कुन खातामा पठाएको, कुन व्यक्तिको खातामा पठाएको भन्ने प्रस्ट थाहा भएकाले त्यहीअनुसार कदम अगाडि बढाइएको चौधरीले बताए।
उनका अनुसार चोरी गर्ने व्यक्तिको खाता कोहलपुर शाखामा रहेको बुझिएको छ । एनआइसी एसिया बैंकका प्रमुख राजीव वलीले भने कुनै पनि व्यक्तिले ओटिपी (वान टाइम पासवर्ड) नम्बर कसैलाई पनि दिन नहुने बताए।
खाता ह्याक गर्ने गिरोह सक्रिय भएको अवस्थामा फेसबुक, म्यासेन्जरलगायत अन्य कुनै पनि माध्यमबाट मागे पनि बैंक, खाता, मोबाइल नम्बर, ओटिपी कोर्डजस्ता बैंकका विवरणहरू कसैलाई पनि नदिन उनले अनुरोध गरे।
LOOKS CAFE 