शरीर र दिमागलाई स्वस्थ राख्न प्रकृतिले फलफूल, तरकारी, मसला र औषधीय गुणहरू प्रदान गरेको छ। शरीरका विभिन्न समस्याका लागि उपयोगी प्राकृतिक खाद्यपदार्थ अमृत जस्तै हुन्छन् । यी खानेकुरा उपयोगी छन्, यसको प्रमाण पुरातन आयुर्वेदिक र ग्रीक ग्रन्थहरूमा मात्र पाइँदैन, आधुनिक चिकित्सा विज्ञानले पनि यिनीहरूको गुणको वर्णन गरेको छ। फलफूल, तरकारी, सुख्खा फलफूल, मसला र दूध–दही आदि शरीरका लागि आवश्यक भिटामिन, मिनरल्स र कार्बोहाइड्रेटको भण्डार हुने कुरा धेरै वैज्ञानिक अनुसन्धानबाट प्रमाणित भइसकेको छ । प्राकृतिक खानेकुराले शरीरलाई स्वस्थ बनाउँछ ।
टमाटरलाई यी औषधीय गुण भएका फलफूल र तरकारीको श्रेणीमा समावेश गरिएको छ। टमाटर खानुका धेरै फाइदाहरू छन् तर कुनै पनि चिजलाई सही तरिकाले र मात्रामा सेवन गरिएन भने त्यो हानिकारक पनि हुन सक्छ । यस्तो अवस्थामा टमाटरका स्वास्थ्य लाभका साथै स्वास्थ्यमा हुने हानिबारे जान्नुहोस् ।
जाडो माैसमको आगमनसँगै तपाईँको छालामा पानीको मात्रा कम हुन थाल्छ र छालाका धेरै समस्याहरू बढ्न थाल्छन् । यस्तो अवस्थामा सबैभन्दा बढी सुख्खा छाला भएका व्यक्तिको छालाबाट कहिलेकाहीँ रगत बग्छ, चिलाउन थाल्छ र रातो हुन्छ। यसका साथै यो छाला पनि अलग देखि खराब देखिन थाल्छ । यस्तो अवस्थामा महले तपाईँको लागि प्रभावकारी काम गर्छ । तपाईँ आफ्नो छाला हाइड्रेट गर्न र यसलाई निको पार्न मह प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ।
जाडोमा सुख्खा छालाको लागि मह एक औषधि हो
जाडो मौसममा छाला सुख्खा हुने समस्यालाई हटाउन र अवस्था नियन्त्रणमा राख्न चाहनुहुन्छ भने महको प्रयोग गर्न सक्नुहुन्छ । महमा एकै पटक धेरै गुणहरू हुन्छन्। महले छालाको कोशिकाहरूलाई निको पार्ने गति बढाउँछ। यसले पहिले छालालाई मोइस्चराइज गर्छ र त्यसपछि छाला भित्रका छिद्रहरूलाई शान्त पार्न मद्दत गर्दछ। साथै, मह एक प्राकृतिक एक्सफोलिएटर हो, जसको मतलब यो हो कि यसलाई आफ्नो अनुहारमा लगाउनाले सुख्खा, नीरस छाला हटाउँछ र छाला मुनिका नयाँ कोशिकाहरूलाई बढ्ने मौका दिन्छ। यसले छालालाई निको पार्छ र छालालाई पोषण दिन्छ।
संसारमा पूरा दिन २४ घण्टाको हुन्छ, जसमा दिनको १२ घण्टा र रातको त्यति नै घण्टा हुन्छ। दिनको पछि रात र रात पछि दिन आउँछ भन्ने प्रकृतिको नियम हो । हामी मध्ये धेरैले सोच्दछौँ कि यो सारा संसारमा नियम हो। तर पृथ्वीमा यस्ता धेरै ठाउँ छन्, जहाँ न सूर्यास्त हुन्छ र न रात हुन्छ । संसारका यी स्थानहरूमा ७० दिनभन्दा बढी सूर्य अस्ताउँदैन। यो थाहा पाउँदा तपाईँलाई अचम्म लाग्न सक्छ ।
१२ घण्टा बितिसक्दा यी ठाउँहरू दिनको समय जस्तै देखिन्छन्, अब तपाईँको मनमा यो प्रश्न उठिरहेको छ कि यो कसरी हुन सक्छ ? यो प्रश्न पनि मनमा उठिरहेको हुनुपर्छ कि त्यहाँ किन सूर्य अस्ताउँदैन ? आज यो समाचारमा हामी तपाईँलाई पृथ्वीका ती ठाउँहरूबारे जानकारी दिनेछौँ जहाँ सूर्य अस्ताउँदैन र रात पनि हुँदैन ।
तस्बिरको क्याप्शन, विश्व स्वास्थ्य संगठनले बर्नआउटलाई कामको तनावसँग जोडिएको एककिसिमको लक्षण भनी व्याख्या गरेको छ
सन् १९७० को दशकको सुरुतिर तपाईँले म “बर्नआउट” बाट पीडित छु भनेको भए मानिसहरूले कुरा नबुझेर आँखीभौँ उचालेर तपाईँलाई शंकापूर्ण नजरले हेर्न सक्थे।
त्यतिबेला लागुऔषध प्रयोगकर्ताले अनुभव गर्ने असरलाई अनौपचारिक रूपमा व्याख्या गर्न उक्त शब्दको प्रयोग गरिन्थ्यो जुन साधरणतया मानसिक अवस्थासँग सम्बन्धित थियो।
यद्यपि, सन् १९७४ मा न्यूयोर्क सहरमा जर्मन-अमेरिकी मनोविद् हर्बर्ट फ्रोयडेनबर्गरले ‘बर्नआउटको समस्या पहिलो पटक पहिचान गरेका हुन्।
लागुऔषधका अम्मली र घरविहीन मानिसहरूको उपचार गरिने क्लिनिकमा उनले बर्नआउटको पहिचान गरेका थिए।
क्लिनिकका स्वयंसेवीहरू पनि सङ्घर्ष गरिरहेका थिए। उनीहरूको काम सघन थियो, धेरैले काममा भावनात्मक रूपमा थकित र निरुत्साहित हुन थालेको बताएका थिए।
कुनै बेला आफ्नो जागिर मन परेपनि पछि भने जागिरप्रति वितृष्णा पैदा भएर निन्दक बनेका थिए।
बिरामीलाई दिनुपर्ने ध्यान उनीहरूले दिइरहेका थिएनन्। फ्रोयडेनबर्गरले यो नयाँ अवस्था ‘धेरै कामका कारण हुने थकानको अवस्था’ लाई नै “बर्नआउट” भनी व्याख्या गरेका छन्।
इन्टरनेट र सामाजिक सञ्जालको यो युगमा मानिसले जानेर नजानी धेरै गल्ती गरिरहेका छन् । यी मध्ये एउटा अग्लो तकिया लगाउने गल्ती हो। पहिले पनि मानिसहरू अग्लो सिरानी वा सिरानी माथि राखेर सुत्ने गर्दथे तर अहिले मानिसहरू ओछ्यानमा सुतेर घण्टौँसम्म मोबाइल चलाउन सिरानी उठाउने गर्छन् । तर तपाईँलाई यो थाहा पाउँदा छक्क पर्नुहुनेछ कि यसो गर्दा तपाईँको स्वास्थ्यलाई धेरै हानी हुन्छ। यदि तपाईँलाई पनि अग्लो सिरानी राखेर सुत्ने वा घण्टौँसम्म सुत्ने बानी छ भने तुरुन्तै परिवर्तन गर्नुहोस् । नत्र तपाईँलाई धेरै रोग लाग्ने छ जसले तपाईँलाई जीवनभर छाड्दैन ।
दादुरा एक संक्रामक रोग हो। जुन भाइरसको कारणले गर्दा हुन्छ। यो भाइरस पारा–म्याक्सो समूह अन्तर्गत पर्दछ। यो रोग कुनै पनि उमेरको मानिसलाई हुन सक्ने भएपनि पाँच वर्ष मुनिका बालबालिकामा बढी देखिन्छ। निकै संक्रामक हुनाले छिट्टै महामारीको रुप लिन सक्छ।
दादुरा सर्ने तरिका दादुरा सामान्यतया प्रत्यक्ष सम्पर्क र हावा मार्फत सर्दछ। भाइरसले श्वासप्रश्वास नलीमा संक्रमण गर्छ र शरीरभरी फैलिन्छ। यो भाइरस मानिसमा मात्र सर्छ। हालसम्म अन्य जीवमा देखिएको छैन।
दादुराको लक्षणहरु दादुराको पहिलो लक्षण भनेको उच्च ज्वरो हो। जुन भाइरसको सम्पर्कमा आएको १० देखि १२ दिनपछि सुरु हुन्छ र ४ देखि ७ दिनसम्म रहन्छ। ज्वरोसँगै बिरामीको नाकबाट पानी बग्ने, खोकी लाग्ने र आँखा रातो हुने गर्छ। यस रोगमा देखापर्ने मुख्य लक्षणका आधारमा थ्रि सी डिजिज (कफ, कोर्जा र कन्जस्टीटिभ) पनि भनिन्छ। बिरामीसँग सम्पर्कमा आएको १४ दिनपछि शरीरमा बिमिराहरु देखिन्छ। पहिलो चरणमा गालाभित्र सेतो दाग देखिन्छ। त्यसपछि कानको पछाडी हुँदै अनुहार, घाँटी गर्दै हात, खुट्टा र शरीरभरी फैलिन्छ।
जटिलताहरु गम्भीर जटिलताहरु पाँच वर्षभन्दा कम उमेरका बालबालिका वा ३० वर्ष माथिका व्यक्तिहरुमा देखिन्छ। अन्धोपन, इन्सेफलाइटिस, पखाला, कानको संक्रमण गम्भीर श्वासप्रश्वासको संक्रमण दादुरले निम्त्याउने जटिलताहरुमा पर्दछन्।
दादुरा रोगको उपचार, नियन्त्रण तथा रोकथामका उपायहरु दादुरा भाईरसको कारणबाट हुने रोग भएकोले यसको विशेष उपचार छैन। यो अवस्थामा बिरामीमा देखा परेको चिन्ह लक्षणका आधारमा उपचार गरिन्छ। ज्वरोका लागि सिटामोल, पोषिलो खाने कुरा खुवाउने, रोग पत्ता लागेको पहिलो र दोस्रो दिन गरी दुई मात्रा भिटामिन ए क्याप्सुल खुवाउनु पर्दछ। एक जना बिरामीले १२ देखि १८ जना बालबालिकालाई सार्न सक्छ। त्यसैले बिरामीलाई अनिवार्य रुपमा अन्य बालबालिकासँगको सम्पर्कमा आउन नदिन आईसोलेसनमा राख्नुपर्दछ। बिरामीले मास्क प्रयोग गर्ने, हात धुने, व्यक्तिगत सरसफाईमा ध्यान दिनुपर्दछ। बच्चाको उमेर ९ महिना र १५ महिनाको उमेरमा एक÷एक मात्रा गरी दुई मात्रा दादुरा विरुद्धको खोप दिनु नै दादुराबाट बच्ने एक मात्र प्रभावकारी उपाय हो।
हामीले आफ्नो आइफोनमा दिनहुँ कैयन् मेसेजहरु प्राप्त गरिरहेका हुन्छौँ, र ती मध्ये कतिपय काम लाग्ने नहुन सक्दछन् । त्यस्ता अनुपयोगी मेसेजहरुलाई हामीले डिलिट गर्दछौँ र सबैलाई एकैचोटी डिलिट गर्नका लागि धेरै मेसेज एकैपटक सेलेक्ट गर्दछौँ । तर यसो गर्दा कहिलेकाहीँ काम लाग्ने महत्वपूर्ण मेसेज पनि डिलिट हुन जान्छ । त्यस्तै कतिपय बेला आइफोन चलाइरहँदा भुलवस टेक्स्ट मेसेजहरु डिलिट हुन सक्दछन् । त्यसरी मेटिएका मेसेजहरु फिर्ता ल्याउनु आवश्यक हुनसक्दछ । तर कसरी ?
नेपाल सरकारले सन २०१९ सम्ममा दादुरा उन्मुलन गर्ने लक्ष्य राखेता पनि बेलाबेलामा प्रकोप देखिने भईरहदा हाललाई सन २०२३ सम्ममा उन्मुलन गर्ने लक्ष्य सारिएको थियो। तर केही दिनदेखि बाँकेको नेपालगन्जमा प्रकोप देखिएको छ। आउनुहोस् आजको यस अंकमा दादुरा रोग सम्बन्धी केही जानिराखौ।
दादुरा के हो? दादुरा मिजल्स भाईरसको कारणबाट अति छिटो सर्ने संक्रामक भाईरल रोग हो। यी रोगहरू सामन्यतया ५ वर्ष मुनिका बालबालिकामा धेरै लाग्दछ र छिट्टै महामारीको रुप पनि लिन सक्दछ।
नेवारी भोजनको पारखी हुनुहुन्छ भने ‘भुटु’ त पुग्नैपर्छ । तिक्खर बफ छोयला, कचेला, भुटन, फोक्सो फ्राइ, जिब्रो फ्राइ, सुकुटी अनि धनियाँ र गोलभेंडाको अचार । त्यसमा चिउरा थपेपछि अरु के चाहियो ?
परम्परागत नेवारी मासुको यो थालीले आगन्तुकलाई तृप्त तुल्याउँछ । नेवारी मिट प्लाटर अर्थात् मासुको थाली मात्र होइन, अरु थुप्रै नेवारी स्वाद चाख्नका लागि पनि भुटु गज्जब गन्तव्य हुनसक्छ । भनिहालौं, भुटु बुटिक रेस्टुरेन्ट पुग्न तपाईंले ठमेलको चर्चित रात्रिक्लब एलओडीलाई पछ्याए हुन्छ । एलओडीको मूल गेटबाट थोरै अगाडि बढ्नासाथ भुटुको प्रवेशद्वारमै पुग्नुहुनेछ ।
‘भुटु’ खासमा नेवारी पाकशाला हो । भुटुको अर्थ नै परम्परागत नेवारी चुल्हो हो । यसका सञ्चालक राजु सिंह भन्छन्, ‘नेवारी भान्सामा जस्तै हामीले परम्परागत ढंगले विभिन्न परिकार पस्किएका छौं ।’ खासगरी नेवारी व्यन्जनमा खोकनाको तेल, घरमै पिसेको मरमसला प्रयोग गरिन्छ ।
थाहा भएकै कुरा हो, नेपालको भोजन भण्डारमा नेवारी व्यञ्जनको आफ्नो विशिष्ट स्थान छ । समयबजी, छोयला, कचिला, बारा, चटामरी, यमोरी जस्ता परम्परागत व्यञ्जन नेवारी भान्साबाट अहिले पाँचतारे होटलदेखि विश्वका कतिपय रेस्टुरेन्टसम्म फैलिसकेको छ । नुनिलो, पिरो, टर्रो, अमिलो स्वाद मिश्रित नेवारी व्यञ्जन नेपाली पाकशालाको मौलिक परिचय पनि हो ।
LOOKS CAFE 