सहरको व्यस्त जीवनशैली, दिनभरको दौडधुप र तनाव । शरीर र मन दुवैले ‘रिफ्रेसमेन्ट’ चाहिरहेको हुन्छ । यस्तो अवस्थामा हाइकिङमा निस्किनु राम्रो विकल्प हुन सक्छ ।

नयाँ ठाउँको अवलोकनले मान्छेको मानसिक थकान मेटाउनुका साथै शरीरलाई पनि चुस्त राख्न मद्दत गर्छ । पछिल्लो समय हाइकिङमा निस्किनेहरुको संख्या बढेको छ ।

अहिले जाडोको समय छ । यो मौसममा यसै पनि व्यायाम गर्न जाँगर चल्दैन, जसले शरीर चुस्त हुन पाएको छैन । त्यसैले जाडो मौसममा हाइकिङको महत्व अझ बढ्छ । काठमाडौं उपत्यकामा रहेका केही हाइङि गन्तव्यको यहाँ चर्चा गरिएको छ ।

• त्रिभुवन विमानस्थल १० घण्टा बन्द गर्दा दर्जनौं उडान कटौती, आकाशियो भाडा
• राति पटक-पटक पिसाब लागिरहनु मधुमेहको संकेत हो ?
• राति पटक-पटक पिसाब लागिरहनु मधुमेहको संकेत हो ?
• (no title)
• तपाईंको पिसाबको रङले तपाईंको बारेमा के भन्छ?

चित्रकार किशाेर ज्याेतीले गत मंसिर २९ गते आफ्नाे फेसबुक वालमा ‘एआई जेनेरेटेड आर एन्ट आर्ट’ अर्थात् एआईले सिर्जना गरेको चित्रलाई चित्र भन्न सकिन्न भन्ने क्याप्सन सहित ‘एन्ट आर्ट’ लेखिएको एउटा तस्वीर पोस्ट गरे । त्यसकाे तीन दिनपछि उनले अर्को चित्र शेयर गरे, जसमा एक चित्रकारले बनाइरहेको चित्र रोबोटले चोर्न खोजिरहेको र उनले आफ्नो चित्र लुकाउन खोजिरहेको देख्न सकिन्छ ।

पछिल्लो समय एआई अर्थात् आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको प्रयाेग गरेर चित्र बनाउने प्रचलन बढ्दै गइरहेको छ । विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय चित्रकला प्रतियोगितामा एआई प्रयोग गरेर बनाइएका चित्र विजयी पनि भएका छन् । तर यसरी एआईमार्फत तयार हुने कलाले वास्तविक कलाकारलाई मर्का पर्ने चित्रकार ज्याेती बताउँछन् । आजभोलि हरेक क्षेत्रमा एआईको प्रयाेग भइरहेकाे छ । चित्रकलाको क्षेत्रमा पनि यसले आफ्नो दायरा विस्तार गरिरहेको छ ।

मन मुटुमा महसुस हुन्छ वा मस्तिष्कमा ?

जब तपाईंलाई कसैले नमिठो वचन बोल्छ, मनमा च्वास्स बिझ्छ । जब तपाईंलाई कसैले हार्दिकतापूर्वक तारिफ गरिदिन्छ, मन गर्वले ढक्क फुल्छ । जब तपाईंले अप्रत्यासित अप्रिय खबर सुन्नुहुन्छ, मन चिसो हुन्छ ।

तर तपाईंको भाव-आवेगलाई महसुस गर्ने त्यो मन कहाँ हुन्छ ?

कहिले दुख्ने, कहिले पोल्ने, कहिले बिझाउने, कहिले चिसो हुने मन स्थुल शरीरमा खोजेर कहीं पाइँदैन । यद्यपि जब मनको कुरा गरिन्छ, तब हामी मुटुलाई इंगित गर्छौं । हामीलाई लाग्छ, मन भनेकै मुटु हो । तर मन मुटुमै अवस्थित हुन्छ ?

यो प्रश्न किन पनि जरुरी हुन्छ भने स्नायुरोग विशेषज्ञहरु मान्छेको भावनात्मक स्थितिलाई मस्तिष्कले महसुस गर्ने दाबी गर्छन् । त्यसो भए हामी किन मन भनेर मुटुलाई संकेत गर्छौं ?

मुटु भनेको शरीरको एउटा अभिन्न अंग हो । तर मन भन्नाले भावना, विचार र सोचाइसँग जोडिन्छ । मुटु चिरेर हेर्दा त्यहाँ मन भेटिंदैन । तर मनलाई दुख्यो भने मुटुलाई असर भने पर्छ । मन मुटु, मस्तिष्क र शरीरको अन्य अंगसँग पनि सम्बन्धित रहेको वरिष्ठ मुटुरोग विशेषज्ञ प्रा. डा. राजेन्द्र कोजु बताउँछन् । ‘प्राकृतिक रूपमा नै मुटुको आफ्नै स्वचालित प्रणाली छ । मुटुले जे गर्छ, सामान्यतया मस्तिष्कको निर्देशनमा नै गर्छ,’ उनी भन्छन् ।

दुःख हुँदा चित्त दुख्दा, अत्यास लाग्दा हाम्रो मुटुको चाल बढ्ने भएकाले मुटुमा महसुस हुन्छ । मुटुसँगै अनुहार पनि रातो हुने, कसैको हातमा पसिना आउने पनि हुन्छ । तर भावनात्मक कुरा मुटुमा धेरै कुरा महसुस हुने भएकाले मनलाई केही भयो भने मुटुलाई असर गर्छ भनिन्छ । मुटुलाई असर नगर्ने पनि होइन, धेरै असर गर्छ । मन शान्त भयो भने मुटु बिस्तारै धड्किन्छ । मन अशान्त भयो भने मुटुलाई प्रेसर पर्छ छिटो छिटो धड्केर मुटुमा असर समेत पर्न सक्ने डा. कोजु बताउँछन् ।

‘मुटु शरीरको सबैभन्दा प्रमुख अंग हो । मनमा पीडा हुनु त गम्भीर कुरा हो र यसलाई मुटुसँग जोडियो भने यसको प्राथमिकता झन् बढ्ने भयो,’ उनी भन्छन्, ‘त्यसैले मानिसहरूले मनलाई मुटुसँग जोडेको हुन सक्छ ।’

भावनात्मक कुरालाई मुटुले महसुस गर्छ कि गर्दैन ?

भावनात्मक कुरालाई मुटुले महसुस गर्छ । भावनात्मक उथलपुथल हुँदा मुटुले त्यसको प्रतिक्रिया जनाइहाल्छ । भावनालाई पनि हामी व्याख्या गर्न सक्दैनौं । कोहीसँग प्रेम हुनु मात्र भावना होइन । कसैसँग वितृष्णा हुनु पनि भावना नै हो । यसरी शरीरमा विभिन्न तरंगहरु पैदा हुन्छन् र हरेक तरंगले मुटुलाई असर गर्ने डा. कोजु बताउँछन् ।

‘परीक्षा दिने बेलामा मनमा एक खालको डर पैदा हुन्छ । झुट बोल्दा, प्रेममा पर्दा पनि पक्कै मुटुको धड्कन बढ्छ । भावना र मन भिडियो एक्सरेमा देखिंदैन तर महसुस भने हुन्छ,’ उनी भन्छन् ।

चिकित्सा विज्ञानको हिसाबले हेर्दा शरीरमा भावनात्मक कुराहरू उत्पन्न हुँदा हाम्रो स्नायु प्रणालीमा हुने ‘स्याम्पथिक’ तथा ‘प्यारास्यापथिक’को गतिविधि सक्रिय हुन्छ । ‘स्याम्पथिक’ तथा ‘प्यारास्यापथिक’लाई स्वायत्त स्नायु प्रणाली पनि भनिन्छ जसले मुटुको चाल बढाउने, रगत धेरै पम्प गर्ने, विभिन्न हर्मोनहरु निस्कने गर्छ । हामी दुःखी हुँदा चिन्तित हुँदा तथा अत्यास मान्दा मस्तिष्कको यी स्नायु प्रणालीहरू सक्रिय हुन्छन् र मुटुसँगै शरीरको अन्य अ‌ंगहरुमा पनि असर देखा पर्ने डा. कोजु बताउँछन् ।

सामान्य अवस्थामा एक मिनेटमा ६० देखि ८० पटकसम्म मुटु धड्किने गर्छ । तर आत्तिएको बेला र खुसी भएको बेला १०० भन्दा माथि पुग्ने उनले बताए ।

मन मुटुमा महसुस हुन्छ वा मस्तिष्कमा ?

मन भनेर जहाँ हामीलाई महसुस हुन्छ त्यो मस्तिष्कमा नै हुन्छ । माया प्रेमको कुरालाई भावनात्मक कुरालाई हामी मनसँग जोड्छौं । कुनै पनि कुराको महसुस मस्तिष्कमा पुग्छ र मस्तिष्कको निर्देशनमा शरीरको विभिन्न अंगहरुले प्रतिक्रिया जनाउने वरिष्ठ न्युरोलोजिस्ट डा. सुनिल कोइराला बताउँछन् ।

उनी भन्छन्, ‘मन भौतिक रूपमा त शरीरमा कतै पनि भेटिंदैन । तर हामी भावनात्मक कुरालाई मनसँग जोड्ने भएकाले मन मस्तिष्कमा हुन्छ । हामीले कुनै कुरा देख्यौं, सुन्यौं वा महसुस गर्‍यौं भने त्यो मस्तिष्कमा पुग्छ ।’

हाम्रो हरेक भावनात्मक कुराहरू मस्तिष्कले नियन्त्रण गर्छ । मस्तिष्कको निर्देशनमा नै हाम्रो शरीर चलेको हुन्छ । भावनात्मक उथलपुथल हुँदा मस्तिष्कमार्फत नै शरीरका अंगहरुले प्रतिक्रिया गर्न थाल्छन् । मुटुको चाल बढ्ने, आँखाबाट आँसु आउने, शरीर तात्ने र रातो हुनेजस्ता लक्षण देखिन थाल्ने कोइराला बताउँछन् ।

मन भन्ने कुरा मस्तिष्कले महसुस गर्ने हो । तर हामी संकेत भने मुटु भएको ठाउँमा गर्छौं । किनकि सुख, दुःख पीडामा मुटुको गति बढ्छ । मुटुको गति बढ्नुमा पनि मस्तिष्कको नै भूमिका हुने कोइराला बताउँछन् ।

मस्तिष्कले बाहिरको परिस्थितिको आँकलन गरेर स्नायु र हर्मोनमार्फत मुटुलाई संकेतहरु पठाउने उनी बताउँछन् । ‘यी संकेतको आधारमा मुटुले सामान्यतया लड्ने कि, डराउने कि, भाग्ने (फाइट, फलाइट र फलाइट) भनेर छुट्टाउँछ र यसको प्रतिक्रियात्मक मुटुको ढुकढुकी बढ्छ,’ उनी भन्छन् ।

भावनात्मक उथलपुथलले मुटुलाई प्रभाव पार्छ कि मस्तिष्कलाई ?

भावनात्मक उथलपुथलले पहिले मस्तिष्कलाई प्रभाव पार्छ अनि मात्र मुटुलाई । मस्तिष्कको निर्देशनपछि नै मुटुको धड्कन बढ्ने हो । भावना र अनुभूतिहरूको उत्पत्ति मुटुबाट नभई मस्तिष्कबाट हुने कोइराला बताउँछन् ।

मस्तिष्कबाट स्नायुहरू आँखा, कान, नाक, मुटुलगायत शरीरका सम्पूर्ण भागमा फैलिएका हुन्छन् । मस्तिष्कले आफ्नो नियन्त्रण प्रणालीमार्फत विभिन्न अंगहरुमा संकेतहरु पठाउँछ र त्यसैअनुसार सो अंगले प्रतिक्रिया दिन्छ । मुटु पनि त्यस्तै प्रतिक्रिया दिने एउटा अंग मात्रै भएको कोइराला बताउँछन् ।

• त्रिभुवन विमानस्थल १० घण्टा बन्द गर्दा दर्जनौं उडान कटौती, आकाशियो भाडाOctober 30, 2024
• राति पटक-पटक पिसाब लागिरहनु मधुमेहको संकेत हो ?October 5, 2023
• राति पटक-पटक पिसाब लागिरहनु मधुमेहको संकेत हो ?September 20, 2023
• (no title)September 20, 2023
• तपाईंको पिसाबको रङले तपाईंको बारेमा के भन्छ?September 7, 2023
• शरीरको कुन बिन्दुमा दबाउँदा कुन समस्या निको हुन्छ ?September 2, 2023
• थाइराइडबाट कसरी बच्ने ?September 2, 2023
• राति पटक-पटक पिसाब लागिरहनु मधुमेहको संकेत हो ?August 31, 2023
• विश्वमै पहिलो पटक कसले, कहिले अनि किन बनाएको थियो होला पासवर्ड ?August 29, 2023
• राम्रो निद्रा सुत्नु लाभदायकAugust 27, 2023
• नेपाली दम्पतीमाझ कुन निहुँमा बढी मनमुटाव हुन्छ ?August 26, 2023
• के हो अब्सेसिभ कम्पलसिभ डिसअर्डर ?August 24, 2023
• नरिवलको तेलले बढाउँछ सुन्दरताAugust 22, 2023
• मासुको विकल्पमा छन् यी खानेकुराAugust 18, 2023
• कटहरसँग के-के मिसाएर खानु हुँदैन ?August 17, 2023
• खाली पेटमा पानी पिउनु फाइदा वा बेफाइदा !August 16, 2023
• जिब्रोको भूमिका के के छन्, कसरी स्वस्थ राख्ने ?August 15, 2023
• न्यायका पनि आफ्ना आफ्नै तर्क हुन्छनAugust 14, 2023
• एन्ड्रोइडको २०० मेगापिक्सेल क्यामेरा भन्दा १२ मेगापिक्सेलको आईफोनबाट किन राम्रो फोटा आउँछ ?August 11, 2023
• हातको नाडीमा आउने गाँठाले कुनै समस्या ल्याउँछ ?August 11, 2023
• कस्तो होला आउँदो महिना सार्वजनिक हुने आईफोन १५ ?August 10, 2023
• निद्राको हर्मोन बढाउन यी चिजको सेवन गर्नुहोस्August 9, 2023
• निद्राको हर्मोन बढाउन यी चिजको सेवन गर्नुहोस्August 9, 2023
• मासुको विकल्पमा छन् यी खानेकुराAugust 7, 2023
• कलेजोमा बोसो जमे के हुन्छ ?August 7, 2023
• शाकाहारी खानामा यो पोषक तत्त्वको कमीको जोखिम बढी हुन्छAugust 6, 2023
• तीन महान हस्तिहरुJNU डाक्टरओक्स्फोर्ड डाक्टरहार्वड डाक्टरकोको हुनुहुन्छ, मान्छे चिन्नुहोस् ।August 5, 2023
• कटहरसँग के-के मिसाएर खानु हुँदैन ?August 4, 2023
• यस्तो छ मुखमा अमिलो पानी आउनुको कारणAugust 4, 2023
• अग्लो सिरानी राख्ने बानी छ भने होसियार हुनुहोस्August 4, 2023
• के हाे आँखा पाक्ने ‘कन्जन्टिभाइटिस’ रोग ? बढी जोखिम कसलाई ?August 4, 2023
• “जसले अभ्यास गरिरहन्छन्, उनीहरू त्यसमा रमाउँछन् र लामो समयसम्म गरिरहन्छन्।” ⬇️July 29, 2023
• दाल र भातको सेवनले तौल घटाउन सकिन्छJuly 27, 2023
• यस्तो छ मुखमा अमिलो पानी आउनुको कारणJuly 27, 2023
• बाँसको तामा खानुका फाइदाहरुJuly 22, 2023
• तीन महान हस्तिहरुJNU डाक्टरओक्स्फोर्ड डाक्टरहार्वड डाक्टरकोको हुनुहुन्छ, मान्छे चिन्नुहोस् ।July 22, 2023
• तीन महान हस्तिहरुJNU डाक्टरओक्स्फोर्ड डाक्टरहार्वड डाक्टरकोको हुनुहुन्छ, मान्छे चिन्नुहोस् ।July 22, 2023
• कान कराउने समस्याको कारण र उपचारJuly 20, 2023
• शरीरमा भिटामिन डीको अभाव हुँदा देखिने पाँच लक्षणJuly 16, 2023
• (no title)July 15, 2023
• नयाँ महत्त्वाङ्क्षासहित भारतद्वारा चन्द्रयान-३ प्रक्षेपणJuly 14, 2023
• ७ खानेकुरा, जसले शरीरमा गुड कोलेस्टेरोल बढाउँछJuly 11, 2023
• थकान र मानसिक स्वास्थ्यः के हो ‘बर्नआउट’, चरम थकान कसरी थाहा पाउने, यसबाट जोगिने कसरी?July 7, 2023
• अग्लो सिरानी राख्ने बानी छ भने होसियार हुनुहोस्July 7, 2023
• आयो ट्वीटरको विकल्पमा ‘ट्रुथ सोसल’ यसरी गर्नुहोस् प्रयोगJuly 4, 2023
• ४ प्रकारका ह्‍यांगिङ प्लान्ट, जुन घरभित्र आकर्षक तरिकाले सजाउन सकिन्छJuly 4, 2023
• शरीरको कुन बिन्दुमा दबाउँदा कुन समस्या निको हुन्छ ?July 1, 2023
• नरिवलको तेलले बढाउँछ सुन्दरताJuly 1, 2023
• अब युट्युब भिडिओ एआईले नै अन्य भाषामा डबिङ गरिदिनेJune 23, 2023
• राम्रो निद्रा सुत्नु लाभदायकJune 4, 2023
• कटहरसँग के-के मिसाएर खानु हुँदैन ?June 3, 2023
• अण्डा खाएपछि भुलेर पनि नखानुहोस् यस्ता चिजJune 1, 2023
• आमाले गाजर खाँदा गर्भमा रहेका बच्चा ‘मुस्कुराउँछन्’, ‘केल’ खाँदा ‘ठुस्किन्छन्’May 27, 2023
• हातको नाडीमा आउने गाँठाले कुनै समस्या ल्याउँछ ?May 22, 2023
• भौतिक सिमभन्दा कसरी फरक छ आई-सिम र ई-सिम ?May 20, 2023
• भौतिक सिमभन्दा कसरी फरक छ आई-सिम र ई-सिम ?May 20, 2023
• आईफोन १५ सिरिजका सबै मोडेलमा हुनेछ ४८ मेगापिक्सेल क्यामेराMay 15, 2023
• अनुहार दुख्छ ? ट्राइजेमिनल न्युराल्जिया पनि हुन सक्छMay 8, 2023
• नरिवलको तेलले बढाउँछ सुन्दरताMay 8, 2023
• नरिवलको तेलले बढाउँछ सुन्दरताMay 8, 2023
• भौतिक सिमभन्दा कसरी फरक छ आई-सिम र ई-सिम ?May 2, 2023
• यसरी बनाउनुहोस् आफ्नो विकिपिडिया पेजMay 2, 2023
• कलेजोमा बोसो जमे के हुन्छ ?April 27, 2023
• नेपाली दम्पतीमाझ कुन निहुँमा बढी मनमुटाव हुन्छ ?April 20, 2023
• ओठको कालोपनबाट छुटकारा पाउन बरफको प्रयोग गर्नुहोस्April 18, 2023
• कान किन चिलाउँछ ?April 18, 2023
• कान किन चिलाउँछ ?April 15, 2023
• यी टिप्स अपनाएर तपाई आफ्नो लुक बदल्न सक्नुहुन्छApril 12, 2023
• नरिवलको तेलले बढाउँछ सुन्दरताApril 7, 2023
• यसरी बनाउनुहोस् आफ्नो विकिपिडिया पेजApril 2, 2023
• किन देखिन्छ डरलाग्दो सपना ?March 29, 2023
• किन देखिन्छ डरलाग्दो सपना ?March 29, 2023
• किन देखिन्छ डरलाग्दो सपना ?March 29, 2023
• किन देखिन्छ डरलाग्दो सपना ?March 29, 2023
• फोक्सो सुन्निँदा शरीरमा देखिन्छन् यी ८ लक्षण, बेवास्ता नगर्नुहोस्March 24, 2023
• मस्तिष्क स्वस्थ राख्न यी कुरामा ध्यान दिनुस्March 21, 2023
• यस्ता छन् रिँगटा लाग्दा ध्यान दिनु पर्ने कुराहरु, नत्र ज्यान गुम्न सक्ने खतराMarch 20, 2023
• मोटोपन भएकालाई मुटुरोगको जोखिम हुन्छ ?March 18, 2023
• दालचिनी सेवनका फाइदाMarch 18, 2023
• के तपाईँलाई थाहा छ, पसलमा बिक्री गर्न राखिएको घडीमा सधैँ किन १०ः१० बजेको हुन्छ ?March 16, 2023
• जिब्रोको भूमिका के के छन्, कसरी स्वस्थ राख्ने ?March 12, 2023
• यस्ता छन् रिँगटा लाग्दा ध्यान दिनु पर्ने कुराहरु, नत्र ज्यान गुम्न सक्ने खतराMarch 10, 2023
• जिब्रोको भूमिका के के छन्, कसरी स्वस्थ राख्ने ?March 8, 2023
• अम्बामा छन् यी औषधीय गुणहरूMarch 8, 2023
• मिर्गौलामा पत्थरी भएका बिरामीले के खाने, के नखाने?March 7, 2023
• अडियोमा भएको ब्याकग्राउन्ड नोइज हटाउनु पर्‍यो ? यसो गर्नुहोस्March 7, 2023
• शरीरको कुन बिन्दुमा दबाउँदा कुन समस्या निको हुन्छ ?March 6, 2023
• शरीरको कुन बिन्दुमा दबाउँदा कुन समस्या निको हुन्छ ?March 6, 2023
• के पाइन्छ गाईभैंसीको दूधमा ?March 3, 2023
• अम्बामा छन् यी औषधीय गुणहरूMarch 1, 2023
• किनमेलका ७ काइदा : चाहिने सामान नछुट्ने, अनावश्यक खर्च नहुनेMarch 1, 2023
• सुख्खा छालाको लागि यी घरेलु मोइस्चराइजर प्रयोग गर्नुहोस्February 28, 2023
• के हो अब्सेसिभ कम्पलसिभ डिसअर्डर ?February 27, 2023
• ४ प्रकारका ह्‍यांगिङ प्लान्ट, जुन घरभित्र आकर्षक तरिकाले सजाउन सकिन्छFebruary 27, 2023
• अनलाइन फारम स्वचालित रूपमा भर्नुपर्‍यो ? अपनाउनुहोस् यो स्मार्ट तरिकाFebruary 26, 2023
• जिब्रोको भूमिका के के छन्, कसरी स्वस्थ राख्ने ?February 24, 2023
• स्मार्टफोनको स्क्रिन बन्द गरेर पनि युट्युब भिडियो कसरी चलाउने ?February 24, 2023
• दालचिनी सेवनका फाइदाFebruary 23, 2023
• अण्डा खाएपछि भुलेर पनि नखानुहोस् यस्ता चिजFebruary 23, 2023
• जन्डिस भएमा खानेकुरा बार्नुपर्छ ?February 22, 2023